Η Τεχνο-Λογική Θεματογραφία αποτελεί μια προσπάθεια συγκέντρωσης και ταξινόμησης τεχνικών άρθρων και σκέψεων. Απευθύνεται σε μαθητές, φοιτητές, τεχνίτες, μηχανικούς αλλά και σε όλους αυτούς που δημιουργούν με τα χέρια τους, χρησιμοποιώντας το μυαλό τους.

Η ιστοσελίδα δεν έχει κερδοσκοπικό χαρακτήρα και δεν δέχεται διαφημίσεις με χρηματικό αντίτιμο. Επιχειρήσεις, οργανισμοί και επαγγελματίες που θα διαθέσουν τεχνικά άρθρα για την συλλογή μας, μπορούν να προβάλλουν το banner τους επάνω από το αντίστοιχο άρθρο, με παραπομπή στην ιστοσελίδα τους.

Η χρήση της Τεχνο-Λογικής Θεματογραφίας, συνεπάγεται την αποδοχή των κανόνων χρήσης της ιστοσελίδας

Τυποποίηση ηλεκτροδίων Ηλεκτροσυγκόλλησης

Τα ηλεκτρόδια έχουν χωριστεί σε κατηγορίες και για την καθεμιά από αυτές ισχύουν δια­φορετικά πρότυπα. Οι κατηγορίες που θα μας απασχολήσουν είναι:
  • Ανθρακούχων χαλύβων και ελαφρά κραματικών χαλύβων
  • Ανοξείδωτων χαλύβων
  • Αλουμινίου
  • Χυτοσιδήρου
Λεπτομερώς θα αναπτυχθούν μόνο τα ηλεκτρόδια των ανθρακούχων χαλύβων, τα οποία κυρίως μας ενδιαφέρουν και έχουν πολλές εφαρμογές.
Τα εν λόγω επενδυμένα ηλεκτρόδια είχαν τυποποιηθεί με δύο διαφορετικούς τρόπους, που βρίσκονταν σε συνεχή αντιπαράθεση:
Με τα πρότυπα AWS-Α5.1 (ανθρακούχων χαλύβων) και AWS-A5.5 (ελαφρά κραμα­τικών χαλύβων) της American Welding Society.
Με το ISO-2560, έκδοση του 1973, παρόμοιο με το οποίο είναι το Ευρωπαϊκό EN-499. Το τελευταίο έχει αποδοθεί στην ελληνική με την ονομασία ΕΛΟΤ-499.
Η αντιπαράθεση μεταξύ των δύο συστημάτων φαίνεται να τελείωσε τον Νοέμβριο του 2002 με τη νέα έκδοση του ISO-2560, η οποία αναγνωρίζει και τους δύο τρόπους, ως εξής:
Τον ISO-2560-Α που είναι απολύτως όμοιος με την EN-499.
Τον ISO-2560-Β που ακολουθεί τη μέθοδο της AWS, αλλά με την αντικατάσταση του συστήματος μονάδων I-P με το SI και με ορισμένες ακόμη μικρές τροποποιήσεις.
Αν και το σύστημα κατά ISO-2560-Α περιγράφει λεπτομερέστερα τις ιδιότητες των ηλε­κτροδίων, είναι κάπως περίπλοκο και απαιτεί επιστημονική κατάρτιση. Το ISO-2560-Β είναι πολύ απλό και προσφέρεται ιδιαίτερα για τους τεχνίτες.
Αυτό που χρειάζεται ένας ηλεκτροσυγκολλητής είναι να κάνει εύκολα και γρήγορα τη σωστή επιλογή του κατάλληλου ηλεκτροδίου και σ' αυτό το σημείο, το ISO-2560-Β τον καλύπτει πλήρως.

Ονοματολογία επενδυμένων ηλεκτρόδιων κατά ISO-2560-B
Η τυποποίηση αυτή, βασικά, χρησιμοποιεί μόνο 4 αριθμούς π.χ. Ε4311. Μπορεί να ακο­λουθούν και άλλοι αριθμοί ή γράμματα που να δίνουν περισσότερες πληροφορίες. Οι κυριότερες όμως ιδιότητες περιγράφονται με τους 4 πρώτους αριθμούς.
Οι δύο πρώτοι αριθμοί, πολλαπλασιαζόμενοι επί 10, μας δίνουν την ελάχιστη αντοχή σε N/mm2. Δηλαδή το ηλεκτρόδιο Ε4311 έχει ελάχιστη αντοχή 430N/mm2. Τα δύο πρώτα ψηφία επι­τρέπεται να σχηματίζουν μόνο έναν από τους αριθμούς: 43, 49, 55, 57.
Σημείωση: Πολλές φορές θα δούμε συμβολισμούς όπως Ε6011. Πως είναι αυτό δυνατόναφού ο αριθμός που μπορεί να υπάρχει είναι μόνο 43, 49, 55 ή 57 αλλά όχι 60;
Ο συμβολισμός Ε6011 είναι κατά AWS-A5.1 και το 60 σημαίνει αντοχή σε χιλιάδες psi. Πολλαπλασιάζοντας το 60 με το βρίσκουμε την αντοχή σε N/mm2, δηλαδή, ο ηλεκτρόδιο αυτό έχει ελά­χιστη αντοχή 60x7=420 N/mm2 και είναι αντίστοιχο του Ε4311. Ο συμβολισμός κατά AWS, ξεχωρίζει, επειδή τα δύο πρώτα ψηφία είναι 60, 70, 80 κτλ., δηλαδή το δεύτερο ψηφίο είναι 0.
Τα επόμενα δύο ψηφία (3ο και 4ο) έχουν μεγαλύτερη σημασία, επειδή μας δίνουν το είδος της επένδυσης. Στον παρακάτω πίνακα είναι συγκεντρωμένες όλες οι πληροφορίες από τα 3ο και 4ο ψηφία.
*PG: Η κατακόρυφή κατεβατή κόλληση
*PAPBPC: Κολλήσεις στο οριζόντιο επίπεδο
 Όπως βλέπουμε, από το είδος της επένδυσης εξαρτώνται τα εξής:
  • Οι δυνατές θέσεις συγκόλλησης
  • Το είδος του ρεύματος που απαιτείται (AC, DC+, DC-)
  • Το βάθος της διείσδυσης. Αν π. χ. δεν μπορούμε να κάνουμε διαμόρφωση των άκρων, τότε μας χρειάζεται ένα ηλεκτρόδιο που να κάνει βαθιά διείσδυση. Αν όμως πρόκειται να συγκολληθούν λαμα­ρίνες μικρού ή μέτριου πάχους (μέχρι 5 mm), προτιμότερο είναι ένα ηλεκτρόδιο που να κάνει ρηχή διείσδυση.
  • Η μορφή της επιφάνειας της ραφής (κοίλη, κυρτή ή επίπεδη). Σε γωνιακές συγκολλήσεις είναι προτιμότερη η κοίλη ή η επίπεδη μορφή, ενώ σε ευ­θείες η κυρτή.
  • Το μέγεθος επικάλυψης από την προστατευτική σκουριά, αν δηλαδή θα είναι παχιά ή λεπτή. Η  προστασία της συγκόλλησης από την ατμόσφαιρα, επιτυγχάνεται τόσο από την πα­ραγωγή αερίων όσο και από τη σκουριά της πάστας. Αν όμως η συγκόλληση γίνεται στο ύπαιθρο, είναι καλύτερα να επιλέξουμε ένα ηλεκτρόδιο που να αφήνει μία επικά­λυψη τουλάχιστον μέτριου πάχους.
Μετά τα παραπάνω ψηφία ενδέχεται να ακολουθούν ή Ρ ή ΑΡ. Το σημαίνει ότι δεν απαιτείται θερμική επεξεργασία μετά τη συγκόλληση και το Ρ ότι απαιτείται. Αν απαιτείται αυ­τή, σε όλες σχεδόν τις περιπτώσεις είναι θέρμανση επί 60-75' στους 620±15°C. Αν υπάρχει το AP, τότε και οι δύο περιπτώσεις είναι αποδεκτές.
Μετά ενδέχεται να υπάρχει το U, το οποίο έχει σχέση με τη δυσθραυστότητα. Το ISO-2560-B προβλέπει ενέργεια θραύσης 27J σε θερμοκρασία που είναι διαφορετική για το κάθε είδος ηλεκτροδίου. Από έναν πίνακα που υπάρχει στο πρότυπο και από τον τύπο του ηλεκτροδί­ου, βρίσκεται η θερμοκρασία κατά την οποία το μέταλλο της ραφής πρέπει να παρουσιάζει δυσθραυστότητα 27J. Όταν όμως υπάρχει το U, σημαίνει ότι θα υπάρχει αυξημένη δυσθραυστότητα και η ενέργεια θραύσης στη θερμοκρασία που αναφέρει ο πίνακας είναι 47J αντί 27J.
Στα βασικά ηλεκτρόδια ή ηλεκτρόδια χαμηλού υδρογόνου, το περιεχόμενο υδρογόνο πρέπει να είναι μέχρι 15cm3 ανά 100g εναποτιθέμενου μετάλλου. Γι' αυτό συχνά την ονομασία την ακολουθεί ένας συμβολισμός για το περιεχόμενο υδρογόνο π.χ. Ε4318Η10. Το Η σημαίνει υδρογόνο και ακολουθείται από ή 10 ή 15 που συμβολίζει τη μέγιστη δυνατή περιεκτικότητα υδρογόνου, σε cm3 αερίου ανά 100g εναποτιθέμενου μετάλλου.
Άλλες διαφορές μεταξύ ISO-2560-A και AWS-A5.1: Όταν το 3ο ψηφίο είναι 1 ή 2, τότε το 3o και το 4ο ψηφίο έχουν την ίδια ακριβώς σημασία και στα δύο συστήματα. Στο σύστημα AWS, όταν το 3ο ψηφίο είναι 4 αντί για 1, υποδηλώνει ότι το ηλεκτρόδιο δεν είναι κατάλληλο για κατακόρυφη κατεβατή κόλληση.
Υπάρχει επίσης το Η, αλλά ακολουθείται από το 4, 8 ή το 16. Π.χ. το Ε4918Η15 μπορεί να αντιστοιχεί κατά AWS στα Ε7018Η16 ή Ε7048Η16.

Ας κάνουμε όμως τα πράγματα πιο απλά, κατανοητά και περισσότερο πρακτικά:
Ο πίνακας που είδαμε είναι βασικός και οι ηλεκτροσυγκολλητές πρέπει να τον ξέρουν απέξω. Είναι όμως εύκολη η απομνημόνευσή του; Εκ πρώτης όψεως όχι, αλλά τα πράγματα είναι πολύ πιο απλά. Συγκεκριμένα βλέπουμε ότι έχουμε μόνο 4 είδη υλικών που χρησιμοποιούνται στην πάστα των ηλεκτροδίων, τα εξής:
Κυτταρίνη: Εκτελείται συγκόλληση σε όλες τις θέσεις με βαθιά διείσδυση. Η ραφή έχει κοίλη μορφή. Μπορούν να γίνουν καλές συγκολλήσεις, ακόμη και όταν υπάρχουν σκουριές.
Ρουτίλιο (Οξείδιο του Τιτανίου): Μέτρια διείσδυση, αλλά εύκολη η χρήση των ηλεκτροδίων (μαλακό τόξο). Η ραφή είναι κυρτή. Τα προς συγκόλληση άκρα πρέπει να είναι χωρίς σκουριές.
Βασική επένδυση: Χρησιμοποιείται στις περιπτώσεις που απαιτείται η συγκόλληση να έχει μεγάλη αντοχή. Η ραφή είναι κυρτή. Τα ηλεκτρόδια είναι δύσκολα στη χρήση τους και απαιτούν εμπειρία. Η προς συγκόλληση επιφάνεια πρέπει να είναι καθαρή.
Οξείδιο του Fe: Δίνει επίπεδη επιφάνεια ραφής και προσφέρεται για γωνιακές συ­γκολλήσεις και επικαλύψεις ελασμάτων. Η λιωμένη πάστα είναι πολύ ρευστή και γι' αυτό τα ηλεκτρόδια είναι κατάλληλα μόνο για κολλήσεις στο οριζόντιο επίπεδο. Η ραφή είναι μέ­τριας αντοχής, επειδή περιέχει φυσαλίδες CO2.
Ορισμένα από τα παραπάνω υλικά, συνδυαζόμενα μεταξύ τους, δημιουργούν και άλλους τύπους επένδυσης με ενδιάμεσες ιδιότητες. Επίσης, στα ηλεκτρόδια κυτταρίνης, ρουτιλίου και στα βασικά, προστίθεται ένας σταθεροποιητής τόξου ο οποίος βελτιώνει τις ιδιότητές τους. Υ­πάρχουν δύο είδη σταθεροποιητών:
Νάτριο (υπό μορφή αλάτων): Αυξάνει τη διεισδυτικότητα, αλλά περιορίζει τις δυνατό­τητες χρήσης διαφορετικών ηλεκτρικών πηγών. Π.χ. η κυτταρίνη με σταθεροποιητή το Νάτριο (τύπος 10), είναι το πλέον διεισδυτικό ηλεκτρόδιο που υπάρχει, αλλά μπορεί να χρησιμοποιηθεί μόνο με ρεύμα DC+.
Κάλλιο (υπό μορφή αλάτων): Βελτιώνει το τόξο, καθιστά την ηλεκτροσυγκόλληση ευκολότερη, με λιγότερο θόρυβο και μικρότερη ένταση ρεύματος. Λειτουργεί με ο­ποιοδήποτε ρεύμα (AC, DC+, DC-). Έτσι, το ηλεκτρόδιο ρουτιλίου, με σταθεροποιητή το κάλιο (τύπος 13), είναι πολύ εύκολο στη χρήση.
Στον πίνακα βλέπουμε ότι υπάρχει ακόμη ένα πρόσθετο συστατικό, η σιδηρόσκονη. Αυτή αυξάνει την απόδοση του ηλεκτροδίου και εναποτίθενται μεγαλύτερες ποσότητες μετάλ­λου στον ίδιο χρόνο. Με μορφή σιδηρόσκονης, τοποθετούνται συνήθως και οι προσθήκες άλλων μετάλλων. Αν π.χ. το εναποτιθέμενο μέταλλο έχει 1% Ni, μπορεί αυτό να βρίσκεται στη σιδηρό-σκονη και ο πυρήνας του ηλεκτροδίου να είναι απλός ανθρακούχος χάλυβας.
Συγκεκριμένα ερμηνεύοντας τον παραπάνω πίνακα:
  • Όταν το 3ο ψηφίο είναι 0, 1 ή 4, τα ηλεκτρόδια είναι κατάλληλα για όλες τις θέσεις ,πλην ενδεχομένως της κατακόρυφης κατεβατής. Μόνο τα ηλεκτρόδια κυτταρίνης είναι πάντο­τε κατάλληλα για την κατακόρυφη κατεβατή κόλληση, καθώς είναι και το μοναδικό ηλεκτρόδιο που έχει ως 3ο ψη­φίο το "4". Τα άλλα ενδέχεται να μην είναι κατάλληλα για τη θέση αυτή, ανάλογα με τον κατασκευαστή.
  • Όταν το 3ο ψηφίο είναι το 2, τότε τα ηλεκτρόδια είναι κατάλληλα μόνο για κολλήσεις στο οριζόντιο επίπεδο. Διαθέτουν παχιά επένδυση και έχουν σιδηρόσκονη στην πάστα τους. Το τί­μημα όμως είναι ο περιορισμός των θέσεων συγκόλλησης, επειδή η μεγάλη ποσότητα προστατευτικής σκουριάς ρέει πολύ εύκολα.
Τα πιο χρήσιμα ηλεκτρόδια: Τα Ε4311 και Ε4313 είναι τα ηλεκτρόδια με την πλέον διαδεδομένη χρήση. Έχοντας κάποιος στην αποθήκη του αυτά τα δύο ηλεκτρόδια και ένα τύπο βασικού ηλεκτροδίου (συνήθως το Ε4918), είναι εξοπλισμένος σχεδόν για οποιαδήποτε συνήθη εφαρμογή. To Ε4311 είναι ιδανικό για περιφερειακές συγκολλήσεις σωλήνων, για γωνιακές συγκολλήσεις και για συγκολλήσεις σκουριασμένων επιφανειών που δεν μπορούν να καθαριστούν. Το Ε4313 είναι ιδανικό για συγκολλή­σεις ελασμάτων και προφίλ μορφοσιδήρου, αλλά χρειάζεται καθαρή επιφάνεια. Το Ε4918 χρειάζεται για τις περιπτώσεις που απαιτείται πολύ καλή αντοχή της ραφής ηλεκτροσυγκόλλησης. Αντιστοιχία με το σύστημα AWS: Τα Ε4311Ε4313 και Ε4918 έχουν ως αντίστοιχα τα E6011E6013 και Ε7018.

Τα «απλά» ηλεκτρόδια: Ο όρος «απλά» ηλεκτρόδια χρησιμοποιείται πολύ, αλλά ποια είναι η σημασία του; Στη βιβλιογραφία και στα πρότυπα ο όρος αυτός δεν αναφέρεται. Ένας επιτυχημένος ορισμός των απλών ηλεκτροδίων θα μπορούσε να είναι: «Δεν ξέρω τι είναι τα απλά ηλεκτρόδια». Συχνά όμως στο ερώτημα «Με τι ηλεκτρόδια κολλάτε;», η απάντηση που δίνεται είναι «με τα απλά». Πιθανόν, αυτός που δίνει μία τέτοια απάντηση, να υπονοεί ότι τα ηλεκτρόδια που χρησιμοποιεί δεν είναι βασικά ή ανο­ξείδωτα κτλ.., αλλά και πάλι ο όρος «απλά» δεν προσδιορίζει κάτι το συγκεκριμένο, αφού αναφέρεται σε μία ποικιλία ηλεκτροδίων με πολύ διαφορετικές ιδιότητες μεταξύ τους. Γι' αυτό, αντί να λέμε «με απλά ηλεκτρόδια», είναι καλύτερα να γινόμαστε σαφείς: «με 4311» ή «με 4313». Αυτοί είναι δύο πολύ συνηθισμένοι τύποι ηλεκτροδίων που προσεγγίζουν μάλλον ικανοποιητικά την έννοια του «απλού» η­λεκτροδίου.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου